ХАТТАМА

Орал қаласы 29.12.2025 ж.

«Батыс Қазақстан АЭЖК» ЖШС-да 2025.12.29 күні «Сыбайлас жемқорлық - жағымсыз құбылыс ретінде» тақырыбында дөңгелек үстел аясында шара өткізілді.

Сыбайлас жемқорлық әлеуметтік құбылыс ретінде, оның ауқымы әртүрлі болғанымен, саяси дамуға қарамастан, іс жүзінде әлемнің барлық елдерінде, соның ішінде Қазақстанда да бар. Сыбайлас жемқорлық әлеуметтік-экономикалық дамуды, нарықтық экономиканы құруды және инвестиция тартуды тежейді.

Ол демократиялық мемлекеттің саяси және әлеуметтік институттарына кері әсерін тигізіп, елдің болашақ дамуына үлкен қауіп төндіреді. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес Қазақстандағы мемлекеттік саясаттың негізгі басымдықтарының бірі болып белгіленген. Осы құбылыспен күресу үшін 2025 жылдың 29 желтоқсанында «Сыбайлас жемқорлық - теріс құбылыс ретінде» тақырыбында дөңгелек үстел отырысы өтті.

Дөңгелек үстелді «Батыс Қазақстан АЭЖК» ЖШС-нің ҚҚ бастығы А.Д.Байтинов ашты, ол осы шараның мақсаты мен бағыттарын таныстырды, Ел басшысы К.Тоқаевтың жүргізіп отырған сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатының маңыздылығын атап өтті.

Құттықтау сөздермен «Батыс Қазақстан АЭЖК» ЖШС-нің бас директоры Р.Н.Майранов, Орал қаласындағы ҚЭТ бастығы А.М.Чудров сөйледі.

Конференция барысында Қазақстандағы сыбайлас жемқорлықтың негізгі себептері талқыланды; осы әлеуметтік зұлымдықпен күресудегі шет елдердің тәжірибесі; сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтардың алдын алу және бақылау әдістері мен тетіктері; кәсіби саладағы мүдделер қақтығысы; қайшылықтардың пайда болуы және оларды шешу; қақтығыстардың пайда болуы және шешілуі; құқық қорғау және құқық қорғау қызметінің нақты түрі ретінде нормативтік құқықтық актілерге сыбайлас жемқорлыққа қарсы сараптама жүргізу; сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл саласындағы басқа да мәселелер талқыланды.

Сыбайлас жемқорлық тәуекелі - бұл лауазымды тұлғаның (қызметкердің) сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық жасау мүмкіндігі, яғни сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнамада қылмыстық, әкімшілік, тәртіптік және азаматтық-құқықтық жауапкершілік көзделген әрекет.

Сыбайлас жемқорлық - бұл мемлекет пен қоғамның тұрақтылығына, Қазақстанның қауіпсіздігіне жүйелі қатер төндіретін құбылыс .

«Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 22-бабына сәйкес, барлық мемлекеттік органдар, ұйымдар, квазимемлекеттік сектор субъектілері мен лауазымды адамдар өз құзыреті шегінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы тұруға міндетті.

Сыбайлас жемқорлық – жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамдардың, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілетті адамдардың, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдарға теңестірілген адамдардың билікті заңсыз пайдалануы, лауазымды адамдар өздерінің лауазымдық (қызметтік) өкілеттіктерін және олармен байланысты мүмкіндіктерді жеке өзі немесе делдал арқылы өздеріне немесе үшінші тұлғаларға мүліктік (мүліктік емес) игіліктер мен артықшылықтар алу немесе алу мақсатында, сондай-ақ жеңілдіктер мен артықшылықтар беру арқылы осы адамдарға пара беру.

Сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық – сыбайлас жемқорлық белгілері бар және заңмен әкімшілік немесе қылмыстық жауапкершілік белгіленген құқыққа қайшы, кінәлі әрекет (әрекет немесе әрекетсіздік).

Пара алу

Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінде пара алумен байланысты қылмыстардың екі түрі қарастырылған:

- пара алу (366-бап);

- пара беру (367 бап).

Қазақстан Республикасы қылмыстық кодексінің 366 және 367 баптарында қарастырылған іс әрекет сыбайлас жемқорлық қылмысына жатады. Пара алу аса қауіпті қызметтік қылмыстардың бірі болып табылады, әсіресе егер ол адамдар тобымен жасалса немесе бопсалаумен ұштасқан болса, ол лауазымды тұлғаның заңды немесе заңсыз әрекеті (әрекетсіздігі) үшін артықшылықтар мен жеңілдіктер алуынан тұрады.

Пара беру - лауазымды тұлғаны заңды немесе заңсыз әрекеттерге (әрекетсіздікке) итермелеуге не берушінің пайдасына қандай да бір артықшылықтар беруге немесе алуға, оның ішінде жалпы қамқорлық немесе қызметтік келісім үшін жасалған қылмыс.

Пара тек ақшалай қаражат емес, сонымен қатар бағалы қағаздар, басқа да мүлік, мүлікке құқық немесе мүліктік пайда берілуі, пара берушiнiң пайдасына әрекетi немесе әрекетсiздiгi үшiн қызмет көрсету (мейрамханалардағы банкеттердi төлеу, туристiк сапарлар, көлiк құралдарымен қамтамасыз ету және т.б.) мүмкін екенін түсіну керек.

Парақорлық жемқорлық пен қызметтік құқық бұзушылықтың ең қауіпті түрі болып табылады. Ол мемлекеттік аппараттың беделіне нұқсан келтіріп, шенеуніктерге пара беру арқылы өз мақсатына жетуге болады деген түсінік қалыптастырады.

Қазақстандағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес мемлекеттік саясаттың негізгі басымдықтарының бірі болып белгіленген.

Сыбайлас жемқорлық – жалпы қоғам шешуі тиіс басты, күрделі мәселе екені сөзсіз.

2014 жылғы 26 желтоқсанда Қазақстан Республикасының 2015-2025 жылдарға арналған сыбайлас жемқорлыққа қарсы жаңа стратегиясы бекітілді. Стратегияның мақсаты – мемлекеттің сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатының тиімділігін арттыру, сыбайлас жемқорлықтың кез келген көріністеріне «мүлдем» төзбеушілік атмосферасын құру және Қазақстандағы сыбайлас жемқорлық деңгейін төмендету арқылы сыбайлас жемқорлыққа қарсы қозғалысқа бүкіл қоғамды тарту.

Сыбайлас жемқорлық – даму мен дұрыс басқарудың жауы. Оны жою керек. Осы ұлттық мақсатқа жету үшін билік те, жалпы халық та бірігуі керек.

Дөңгелек үстелдің қарарында мынадай ұсынымдар мен ұсыныстар қабылданды:

* мынадай бағыттар бойынша сыбайлас жемқорлыққа қарсы ортаны қалыптастыру: сыбайлас жемқорлыққа қарсы ағарту, сыбайлас жемқорлыққа қарсы ақпараттық-түсіндіру, сыбайлас жемқорлыққа қарсы үгіт-насихат және сыбайлас жемқорлыққа қарсы ақпараттық-түсіндіру;

* ұйымдардағы мүдделер қақтығысының алдын алуға немесе шешуге байланысты сыбайлас жемқорлыққа қарсы талаптарды іске асыру кезінде Қазақстан Республикасының сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнамасы бойынша ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын жүргізу;

* ЖШС қызметкерлері арасында сыбайлас жемқорлық мінез-құлқына төзбеушілік және сыбайлас жемқорлықтың барлық түрлерін қабылдамау көзқарасын қалыптастыруға ықпал ету.

«Батыс Қазақстан АЭЖК» ЖШС-нің қауіпсіздік қызметі